‘महाराष्ट्राचे शिल्पकार यशवंतराव चव्हाण’ यांच्याविषयी लई भारी गोष्टी.

1772
महाराष्ट्राचे शिल्पकार, यशवंतराव चव्हाण, Yashwantrao Chavan, Yashwantrao Chavan in marathi, नागपूर पॅक्ट, Nagpur Pact, महाराष्ट्राचे पहिले मुख्यमंत्री, इंदिरा गांधी, Indira Gandhi, Laii Bhaari Mahiti, Marathi Lekh

आधुनिक महाराष्ट्राचे शिल्पकार अशी ओळख असलेल्या यशवंतराव चव्हाण (Yashwantrao Chavan) यांनी भारताच्या राजकारणात अनेक महत्वाचे निर्णय घेतले आहेत आणि ते यशस्वीपणे पार पाडले. भारतातील राजकारणात आणि खास करून काँग्रेस पार्टीमध्ये त्यांच्या कामाचे योगदान अधिक आहे. त्यांच्या जीवनाबद्दल आज सर्वांनाच माहिती आहे पण, त्यांची अशी काही कामे आणि अशा काही घटना आहेत त्या सहजा कोणाला माहिती नसतात. या लेखामध्ये (Marathi Lekh) जाणून घेऊया महाराष्ट्राचे शिल्पकार यशवंतराव चव्हाण’ यांच्याविषयी लई भारी गोष्टी.

१९४६ मध्ये यशवंतराव चव्हाण (Yashwantrao Chavan) हे सातारा मतदारसंघातून पहिले उमदेवार होते ज्यांना मुंबई राज्याचे विधानसभा सदस्य म्हणून निवडले गेले. तसेच याच वर्षी यशवंतराव यांची गृहमंत्री पदासाठी संसदीय सचिव म्हणून नियुक्ती करण्यात आली.आणि जेव्हा मोरारजी देसाई यांचे सरकार आले तेव्हा यशवंतराव चव्हाण यांना नागरी पुरवठा, सामाजिक कल्याण व वन मंत्री हे पद देण्यात आले.

महाराष्ट्राचे शिल्पकार, यशवंतराव चव्हाण, Yashwantrao Chavan, Yashwantrao Chavan in marathi, नागपूर पॅक्ट, Nagpur Pact, महाराष्ट्राचे पहिले मुख्यमंत्री, इंदिरा गांधी, Indira Gandhi,  Laii Bhaari Mahiti, Marathi Lekh
Image Source – Loksatta

१९५३ मध्ये “नागपूर पॅक्ट” (Nagpur Pact) च्या करारामध्ये स्वाक्षरी करणाऱ्या दोन अधिकाऱ्यांपैकी यशवंतराव चव्हाण हे एक होते. या करारामध्ये महाराष्ट्रातील सर्व क्षेत्रांचा विकास सुनिश्चित केला गेला होता.

१९५७ मध्ये यशवंतराव चव्हाण जेंव्हा काँग्रेस विधानसभेचे नेते होते तेव्हा ते कराडमधील मतदारसंघातून निवडून आले आणि द्विभाषिक बॉम्बे या राज्याचे मुख्यमंत्री झाले. 1957 ते 1960 पर्यंत यशवंतराव यांनी अखिल भारतीय काँग्रेस कार्यकारिणीवरही काम केले.

मराठी भाषेचे राज्य म्हणजे महाराष्ट्र राज्याच्या स्थापनेत वास्तुशास्त्रज्ञांपैकी यशवंतराव चव्हाण हे एक होते, परंतु त्यांनी कधीही संयुक्त महाराष्ट्र समिती (संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ) मध्ये प्रवेश केला नाही.1 मे 1 9 60 रोजी यशवंतराव चव्हाण महाराष्ट्राचे पहिले मुख्यमंत्री झाले.

महाराष्ट्राचे शिल्पकार, यशवंतराव चव्हाण, Yashwantrao Chavan, Yashwantrao Chavan in marathi, नागपूर पॅक्ट, Nagpur Pact, महाराष्ट्राचे पहिले मुख्यमंत्री, इंदिरा गांधी, Indira Gandhi,  Laii Bhaari Mahiti, Marathi Lekh
Image Source – livemint.com

यशवंतराव चव्हाण (Yashwantrao Chavan) यांच्या दृष्टीने महाराष्ट्राचा विकास करण्यासाठी राज्याच्या सर्व भागातील औद्योगिक आणि कृषी क्षेत्राचा विकास होणे आवश्यक आहे. आणि हा विचार त्यांनी सहकारी चळवळीतून हा दृष्टीकोन समजून घेण्याचा त्यांनी प्रयत्न केला. तसेच, लोकशाही विकेंद्रीकृत संस्था आणि कृषी जमीन मर्यादा कायद्याबाबतचे विधान मुख्यमंत्री म्हणून त्यांच्या कार्यकाळात पारित करण्यात आले.

१९६२ मध्ये कृष्णा मेनन यांनी १९६२ मध्ये भारत-चीन बॉर्डर कॉन्फ्लिक्टच्या पार्श्वभूमीवर संरक्षण मंत्री पदाचा राजीनामा दिल्यानंतर चव्हाण यांनी पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू यांना आपला पोर्टफोलिओ दिला. तसेच, त्यांनी युद्धानंतरच्या नाजूक परिस्थितीचे कठोर परिश्रम केले. सशस्त्र दलांना सशक्त करण्यासाठी आणि चीनशी लढा देण्यासाठी अनेक धडाडीचे निर्णय घेतले.

सप्टेंबर १९६५ मध्ये त्यांनी भारत-पाकिस्तान युद्धाच्या दरम्यान लाल बहादुर शास्त्री यांच्या संरक्षण खात्यासाठी सुद्धा पोर्टफोलिओ दिला. १९६७ मध्ये पुढील सामान्य निवडणुकीत चव्हाण हे नाशिक लोकसभा मतदारसंघातून संसद सदस्य म्हणून अपक्ष म्हणून निवडून आले. १४ नोव्हेंबर १९६६ रोजी पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांनी यशवंतराव चव्हाण यांची भारताचे गृहमंत्री म्हणून नियुक्ती केले.

२६ जून १९७० रोजी इंदिरा गांधी यांनी यशवंतराव यांची भारताचे अर्थमंत्री आणि ११ ऑक्टोबर १९७४ रोजी परराष्ट्रमंत्री म्हणून नेमणूक केली. जून १९७५ मध्ये इंदिरा गांधी सरकारद्वारे आणीबाणी जाहीर करण्यात आली. या काळात इंदिरा गांधी यांच्या विरोधात नेत्यांवर आणि पक्षावर तीव्र क्रॅकडाउन दिसून आले. पण एकमेव यशवंतराव चव्हाण हे त्या सरकारमध्ये राहिले.

महाराष्ट्राचे शिल्पकार, यशवंतराव चव्हाण, Yashwantrao Chavan, Yashwantrao Chavan in marathi, नागपूर पॅक्ट, Nagpur Pact, महाराष्ट्राचे पहिले मुख्यमंत्री, इंदिरा गांधी, Indira Gandhi,  Laii Bhaari Mahiti, Marathi Lekh
Image Source – punerispeaks.com

इंदिरा गांधी यांनी त्यांचे पद आणि संसदेतील सदस्यता गमवल्यानंतर, नवीन संसदेत चव्हाण यांना कॉंग्रेस पक्षाचे संसदीय नेते म्हणून निवडण्यात आले. आणि तेव्हा काँग्रेस सर्वात मोठा विरोधी पक्ष व यशवंतराव चव्हाण हे या विरोधी पक्षाचे नेते बनले.

१९८० च्या सामान्य निवडणुकीमध्ये यशवंतराव चव्हाण हे महाराष्ट्रातील एकमेव सदस्य होते ज्यांना इंदिरा गांधी यांनी काँग्रेसच्या खासदाराचे तिकीट दिले होते.

यशवंतराव चव्हाण यांनी पंचायत राज (जिल्हा परिषद, पंचायत समिती, ग्राम पंचायत) ची त्रिस्तरीय प्रणालीची सुरूवात केली. तसेच, राज्य पातळीवर रोजगार हमी योजना (ईजीएस) आणि पंचवार्षिक योजनांची सुरूवात केली.

अशा कर्तृत्ववान व्यक्तीचा मृत्यू २५ नोव्हेंबर १९८४ रोजी दिल्लीत हृदयविकाराच्या झटक्यामुळे झाला. महाराष्ट्राला प्रगती पथावर घेऊन जाणाऱ्या अश्या या धुरंधर नेत्याला “लई भारी”चा सलाम.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here